مخالف

در این گوشه (و نیز در گوشهٔ مغلوب) یک بار دیگر پرده‌گردانی رخ می‌دهد و مد این دو گوشه از مد سه‌گاه دورتر می‌شود؛ چنان‌که گوشهٔ مخالف از نظر مد به بیات اصفهان نزدیک است اما تغییری که در مقایسهٔ با گوشهٔ حصار باید ایجاد شود تا به گوشهٔ مخالف برسیم، بسیار کوچک است: درجهٔ چهارم سه‌گاه ربع پرده پایین آورده می‌شود. مثلاً، در سه‌گاه می کرن، برای رسیدن به حصار، نت سی بمل به سی کرن تغییر می‌یابد و بعد برای رسیدن به گوشهٔ مخالف نت لا به لا کرن تغییر داده می‌شود. در گوشهٔ مخالف نت شاهد بر درجهٔ ششم سه‌گاه واقع است و درجهٔ دوم سه‌گاه نقش نت ایست را ایفا می‌کند. شاهد مخالف درجهٔ هشتم مقام راست است که با شاهد سه‌گاه فاصلهٔ ششم نیم بزرگ دارد.

گوشهٔ مخالف گاه به تنهایی و خارج از اجرای کلِ دستگاه سه‌گاه نیز اجرا می‌شود. همین ویژگی باعث می‌شود که برونو نتل این گوشه را در حال استقلال یافتن از دستگاه سه‌گاه و تبدیل شدن به یک دستگاه جدید توصیف کند.

مخالف، با صدای استاد محمد اسماعیل قنبری