با ورود به بحث «رامکلیِ ابوعطا» (یا در برخی منابع با تلفظ‌های مشابه)، ما از فضایِ «بی‌پناهی و آسیب‌پذیریِ» یتیمک، به سمتی می‌رویم که در آن، آن حزن و وقارِ ابوعطا، با نوعی «خلاقیت، بازیگوشی و جابه‌جایی‌هایِ هوشمندانه» ترکیب می‌شود.

اگر بخواهم از نظر معنایی و روانی آن را برای شما باز کنم، باید بگویم «رامکلی» حالتی است که در آن، موسیقی از آن حالتِ ایستایی و سنگینیِ مطلقِ ابوعطا، کمی «رها» می‌شود. در واقع، رامکلی یعنی: «ابوعطایی که کمی از خود می‌گذرد، با نت‌ها بازی می‌کند و نوعی حرکتِ منعطف و چرخشی پیدا می‌کند.»

در ادامه، این حالتِ خاص را بررسی می‌کنیم:

۱. ماهیت و حال‌وهوای «رامکلی»

واژهٔ «رامکلی» (که ریشه در برخی اصطلاحاتِ محلی یا سبک‌های خاصِ اجرایی دارد) به معنای نوعی «تغییرِ وضعیتِ منعطف» است.

• حرکت در عینِ سکون: در حالی که ابوعطایِ اصلی بر «ثبات» تأکید دارد، رامکلی بر «انعطاف» تأکید می‌کند. این یعنی موسیقی هنوز در چارچوبِ ابوعطا باقی است، اما دیگر مانند یک ستونِ سنگی نیست؛ بلکه مانند یک «رشتهٔ ابریشم» است که در هوا می‌چرخد.
• تفاوت با سایر حالات:
• برخلاف یتیمک که «شکستگی» دارد، رامکلی «انعطاف» دارد (یتیمک می‌شکند، اما رامکلی خم می‌شود و برمی‌گردد).
• برخلاف گبری که «انزوا» دارد، رامکلی کمی «برون‌گراتر» است و با نت‌ها گفتگو می‌کند.

۲. ویژگی‌های فنی و ساختاری

• استفاده از «حرکاتِ چرخشی و مدور»: در رامکلی، جملات معمولاً به صورتِ خطی (از نقطه الف به ب) نیستند؛ بلکه بیشتر به صورتِ «دایره‌وار» یا با چرخش در اطرافِ یک نتِ مرکز حرکت می‌کنند.
• تغییر در «ریتم و ضرب‌آهنگ»: در این حالت، موسیقی می‌تواند کمی از آن حالتِ بسیار کشیده و سنگین خارج شود و نوعی «النگ» یا «رقصِ آرام» در آن دیده شود. این یعنی جملات می‌توانند کمی از حالتِ کششِ ممتد، به حالتِ ضرب‌آهنگ‌هایِ منعطف و ظریف تغییر کنند.
• تکیه بر «آرایه‌هایِ متغیر»: استفاده از «ریز» و «غلت» در رامکلی بسیار مهم است، اما این کار باید با هدفِ ایجادِ «حرکت» انجام شود، نه برای نشان دادنِ حزن (مثل یتیمک) یا شکوه (مثل ابوعطایِ عادی).

گوشه رامکلی، با صدای استاد محمد اسماعیل قنبری