گوشه «عزال» (یا عزال) در دستگاه شور، یکی از گوشه‌های بسیار جالب و در عین حال «استثنایی» است. اگر بخواهیم با نگاهی دقیق‌تر به آن بنگریم، باید بگوییم که «عزال» در واقع یک گوشه نیست که صرفاً یک ملودی خاص باشد، بلکه بیشتر به یک «روشِ برخورد یا سبکِ اجرا» اشاره دارد که در دلِ دستگاه شور قرار می‌گیرد.

✨ آموزش تخصصی سنتور ✨

رویای نواختن را به واقعیت تبدیل کنید

کلاسهای حضوری و آنلاین

برای مشاوره و هماهنگی:

@Aminimoghaddam

(تماس بگیرید)

در ادامه، ویژگی‌های این گوشه را از سه جنبه بررسی می‌کنیم:

۱. ریشه و مفهوم (نام‌گذاری)

نام «عزال» احتمالاً از نامِ یکی از نوازندگان یا خوانندگان بزرگ و قدیمی گرفته شده است (بسیاری معتقدند اشاره به سبکِ نوازندگیِ خاصی دارد که در دوران قاجار یا پیش از آن وجود داشته). در موسیقی سنتی، وقتی گوشه‌ای را به نام یک فرد می‌گذارند، یعنی آن گوشه دارای «امضای صوتی» یا ویژگی‌های بسیار منحصربه‌فردی است که نوازنده را وادار می‌کند از حالتِ معمول خارج شود.

۲. ویژگی‌های موسیقایی و حال‌وهوا

• حال و هوای «فریبنده» و «بازیگوش»: برخلاف «قجر» که درونی و حزن‌آلود است، یا «ملک‌حسین» که باوقار و جدی است، «عزال» معمولاً حالتی زنده، پرتحرک و گاهی با نوعی شوخ‌طبعی یا بازیگوشی صوتی دارد.
• تغییر در ساختارِ ملودیک: در گوشه عزال، نوازنده یا خواننده معمولاً با «پرش‌های صوتی» (Interval jumps) کار می‌کند. یعنی به جای حرکت‌های پله‌پله و هموار، از نت‌های دور از هم استفاده می‌کند تا شنونده را غافلگیر کند.
• تکنیک‌های تزیینی زیاد: این گوشه پناهگاهِ نوازندگانی است که می‌خواهند مهارت‌های فنی خود را (مثل ریزها، لرزش‌ها و تزیینات پیچیده) به رخ بکشند.

۳. اجرای «عزال» روی سنتور

برای یک نوازنده سنتور، اجرای عزال شور هیجان‌انگیز اما پر از حساسیت است:

• تکنیک‌های ضربه و پرش: در عزال، شما باید بتوانید از یک نت به نت دیگر با سرعت و دقتِ بالا «پرش» کنید. این کار نیازمند کنترل بسیار زیاد روی «مضرب‌های دقیق» است تا پرش‌ها از حالتِ تصادفی، به حالتِ موسیقیایی و کنترل‌شده دربیاید.
• تغییر در تکیه‌ها: برخلاف درآمد که تکیه‌ها باید نرم و آرام باشند، در عزال تکیه‌ها باید «تیزتر» و «برنده‌تر» باشند تا آن حسِ پویایی و بازیگوشی منتقل شود.
• استفاده از فضایِ بالا و پایین: در عزال، نباید در یک محدوده صوتی (مثلاً فقط در نت‌های میانی) اسیر شوید. باید از ظرفیتِ کلِ ساز برای ایجاد تضاد صوتی استفاده کنید.

گوشه عُزّال، با صدای استاد محمد اسماعیل قنبری